Bj÷rn Fri­finnsson:

Minnisblað til áhugamanna um ættfræðigrúsk og erfðafræði.

FrÚttir af samdrŠtti Ý rekstri ═slendingabˇkar hafa vaki­ ugg me­ ■eim fj÷lm÷rgu ═slendingum sem ŠttfrŠ­igr˙sk hafa a­ tˇmstundai­ju. SlÝk i­ja hefur l÷ngum vaka­ me­ ■jˇ­inni og vŠntanlega ■eim norrŠnu forfe­rum sem h˙n er komin frß sbr. Šttrakningar Ý fornum ritum. Ůeir sem fletta upp vefsÝ­unni ═slendingabˇk t.d. ß frÝd÷gum ■jˇ­arinnar geta bori­ vitni um hva­ margir eru a­ sko­a ŠttartrÚ sÝn og annarra ß ■eim tÝma.

ĂttfrŠ­i er ˇa­skiljanlegur hluti Ýslenskrar ■jˇ­frŠ­i, en h˙n er lÝka undirsta­a a­ rannsˇknum Ý erf­afrŠ­i, t.d. rannsˇknum ß arfgengi sj˙kdˇma eins og dŠmin sanna.

Framsřnir menn ger­u sÚr grein fyrir ■essu vi­ stofnun Erf­afrŠ­inefndar 1965, en Ý fyrstu var markmi­ hennar a­ nota okkar fßmenna og afmarka­a samfÚlag til samanbur­ar vi­ samfÚl÷g sem or­i­ hafa e­a ver­a fyrir geislun. Var ■a­ kjarnorkunefnd BandarÝkjanna sem kosta­i starf nefndarinnar til ßrsins 1984, en Ý ljˇs kom a­ gagnasafn hennar er ˇmetanlegur styrkur fyrir margs konar lŠknisfrŠ­ilegar rannsˇknir. Hjß nefndinni eru skrß­ir 500 ■˙sund ═slendingar, sem fŠddir eru um 1840 e­a sÝ­ar. A­gangur a­ upplřsingum ˙r g÷gnum nefndarinnar er bundinn vi­ vÝsindalegar rannsˇknir einkum ß svi­i lŠknisfrŠ­i.

Sama hugsun rÚ­i ■vÝ, ■egar ═slensk erf­agreining hˇf samstarf vi­ Fri­rik Sk˙lason um ŠttfrŠ­irannsˇknir, starf sem hefur skila­ sÚr Ý ═slendingabˇk sem er opin ÷llum landsm÷nnum. Fri­rik Sk˙lason haf­i einmitt rß­ist Ý ■a­ a­ gera sÚrstakt ŠttfrŠ­iforrit fyrir t÷lvur og hefur ■a­ or­i­ mikil lyftist÷ng fyrirs÷fnun og ˙rvinnslu ŠttfrŠ­igagna. N˙ munu um 720 ■˙s. einstaklingar skrß­ir Ý ═slendingabˇk.

Ůß er ˇtalinn sjß mikli fj÷ldi ŠttfrŠ­irita, sem komi­ hafa ˙t ß sÝ­ari ßrum og ekki mß gleyma ■eim filmuafritum af Ýslenskum kirkjubˇkum, sem Mormˇnar ger­u ß sÝnum tÝma. Ţmsir einstaklingar hafa safna­ saman upplřsingum ˙r ■essum g÷gnum ÷llum og er ■ar Oddur Helgason og vŠntanlega stˇrtŠkastur og safn hans miki­ a­ vexti og ver­mŠti. N˙ munu um 650 ■˙s. einstaklingar skrß­ir Ý t÷lvu Odds, en fyrir liggur skrßning ß 400 ľ 500 ■˙s. einstaklingum til vi­bˇtar, en ■ar er um a­ rŠ­a forfe­ur og afkomendur ═slendinga b˙settra erlendis og ˙tlendinga b˙settra hÚrlendis.

Kynslˇ­ir koma og fara. St÷­ugt ■arf a­ uppfŠra ŠttfrŠ­iskrßr og enn er talsvert starf ˇunni­ vi­ eldri vi­fangsefni ŠttfrŠ­inga. Ůa­ er ■vÝ ßrÝ­andi vi­fangsefni a­ leysa ■ann fyrirsjßanlega vanda sem skapast myndi ef samstarf ═E og Fri­riks Sk˙lasonar lognast ˙t af.

Ţmsar hugmyndir hafa komi­ fram um vi­br÷g­ vi­ ■essum vanda, sem er jafnt vandi ŠttfrŠ­igr˙skara og vandi ■eirra sem beita ŠttfrŠ­inni Ý er­afrŠ­ilegum rannsˇknum.

═ fyrsta lagi mß nefna t÷lvuskrßningu ŠttfrŠ­iupplřsinga. Hi­ Ýslenska forrit EspˇlÝn er or­i­ tŠknilega ˙relt s÷kum framfara Ý t÷lvutŠkni. Ůyrfti a­ umrita ■a­ til nřjustu tŠkni, sem kosta mun nokku­ fÚ, en sÝ­an vŠri Šskilegt a­ skrßning og framsetning upplřsinga yr­i st÷­lu­ til ■ess a­ au­velda rannsˇknir ß efni ■eirra. Ef ekki reynist unnt a­ gera ■essa umritun, mŠtti athuga Ýslenskun erlendra ŠttfrŠ­iforrita sem vÝ­a eru Ý notkun.

═ ÷­ru lagi ■yrfti einhver stofnun a­ halda utan um uppfŠrslu ŠttfrŠ­iupplřsinga og gera ■Šr a­gengilegar almenningi. Rekstur slÝkrar stofnunar yr­i fjßrm÷gnu­ me­ framl÷gum frß rÝki, fyrirtŠkjum og almenningi. M.a. mŠtti hugsa sÚr einhvers konar ßskrift a­ lykilor­i sem ■yrfti til a­ komast a­ upplřsingum ß heimasÝ­u stofnunarinnar, en ßskriftin yr­i seld ß hˇflegu ver­i ■annig a­ sem flestir keyptu hana.

═ ■ri­ja lagi vŠri Šskilegt a­ unnar yr­u skrßr ˙r g÷gnum Erf­afrŠ­isnefndar sem a­ gagni kŠmi vi­ ŠttfrŠ­igr˙sk, en Ý skrßrnar ver­i ekki fŠr­ar upplřsingar sem ■ar eru um lŠknisfrŠ­ileg efni. GŠti ■a­ or­i­ til gagnkvŠms ßvinnings bŠ­i fyrir Erf­afrŠ­inefnd og ŠttfrŠ­igr˙skara.

╔g hef a­ undanf÷rnu veri­ a­ velta ■essu fyrir mÚr og er ■eim vangaveltum ekki loki­. En mÚr sřnist einsřnt a­ gera ■urfi sÚrstakt ßtak.

╔g legg til a­ sem skjˇtast ver­i efnt til fundarhalda og Ý framhaldi af ■vÝ til sÚrstaks ßtaks um Ýslenska ŠttfrŠ­i. ═ ■vÝ skyni ver­i komi­ ß fˇt rß­i ôvÝsraö manna og ekki myndi ska­a a­ Ý ■eim hˇpivŠru fjßrmßlamenn innanbor­s til ■ess a­ leggja ß rß­in. Ţmis stˇrfyrirtŠki gerast n˙ ÷rlßt ß styrki og mß m.a. nefna a­ um nŠstu mßna­amˇt rennur ˙t umsˇknarfrestur til menningarsjˇ­s Landsbanka ═slands. MŠtti benda ■eirri aldurhnignu stofnun ß ■ř­ingu ŠttfrŠ­isrannsˇkna fyrir hana jafnt sem fyrir n˙verandi vi­skiptavini hennar.

ReykjavÝk , 14. febr˙ar 2007

Bj÷rn Fri­finnsson